10-cu sinif Buraxılış. Onlayn Sınaq İmatahanı – B

Təqdim edilmiş mətni diqqətlə oxuyun və burada verilmiş məlumatlardan istifadə edərək,1-10 saylı tapşırıqları yerinə yetirin.
                                                                                               Göygöl
   Şəhri-zərrin şəhərinin hər tərəfi sıldırım dağlar və qayalarla əhatə olunmuşdu. Buranı Salsal adlı bir padşah idarə edirdi. Onun hökmü yerə-göyə sığmazdı. Bir gün padşahın qulluqçuları gördülər ki, elçi daşının üstündə üç ərəb oturub. Qulluqçular tez padşaha xəbər verdilər. Padşah əmr elədi ki, elçiləri onun yanına buraxsınlar.
    Ərəblər ədəb-ərkanla baş əyib gətirdikləri naməni padşahın qabağına qoydular. Padşah naməni oxumağı əmr etdi. Orada yazılmışdı: “Ey Salsal, gəl müsəlmanlığı qəbul et, əgər qəbul etməsən, hazırlaş, səninlə dava edəyəcəm”.
    Bu sözlər Salsala elə təsir edir ki, az qalır, hirsindən başı partlasın. İstəyir, ərəblərin boynunu vurdursun. Amma vəzir ağıllı tərpənir, deyir:
    – Qibleyi-aləm sağ olsun elçiyə zaval yoxdur bunların nə təqsiri var.
     Padşah bu sözdən sonra ərəblərə bir məktub yazıb verir və yola salır.
    Ərəblər bir neçə gündən sonra gəlib öz ölkələrinə çıxırlar və məktubu xəlifəyə verirlər. Xəlifə məsələni biləndən sonra yol alıb Salsalın ölkəsinə gəlir. Salsal sərhədə o qədər qoşun yığmışdı ki, otun-suyun sanı var idi, amma qoşunun sanı yox idi.
    Ərəb qoşunlarını görəndə Salsalın bir qədər rəngi qaçdı. Xeyli fikir etdi.
    Salsalın Zərəngiz adlı gözəl-göyçək bir qızı var idi. Onun on yeddi yaşı yenicə tamam olmuşdu, rəmmallığı da çox yaxşı bilirdi.
    Padşah qızı yanına çağırtdırıb dedi ki, ey mənim mehriban qızım, bir rəml at, görək bu işin axırı necə olacaq?
Qız bir rəml atır, amma rəngi saralır.
    Atası soruşur: 
    – Qızım, rəngin niyə saraldı?
    Zərəngiz cavab verir ki, atayi-mehriban, deyəsən, ərəblər bizə qalib gələsidir.
    Elə bil Salsalı ildırım vurur. “Ay çəpəl, sən də ərəblərin sehrinə uydun”, – deyib qıza bir şillə çəkir. Qız bihuş olub yıxılır.
    Padşah əmr edir ki, bu çəpəlin boynunu vurun. Vəzir qabağa yeriyib deyir:
    – Şah sağ olsun, hələlik əlini saxla, qoy görək bu işin axırı necə olur.
    Salsal qızı zindana saldırır. Ertəsi gün Salsalın qoşunu ilə ərəblərin qoşunu qabaqlaşır.Qızğın dava başlayır. Salsalın qoşunu artıq davam gətirə bilmir. Onlar Şəhri-zərrinə tərəf çəkilirlər. Axırda ərəblər lap qalaya yaxınlaşırlar. Salsal qoşunla bərabər qalaya girib qapını bağlatdırır.
    Bir gün padşah əmr edir ki, qızı gətirsinlər. Bu dəfə Salsal üzünü qıza tutub deyir:
    – Bir rəml at görək, iş nə yerdədir?
    Qız rəml atdıqdan sonra atasına deyir:
    – Ata, istəyirsən, məni tikə-tikə doğra, yenə sözün düzünü deyəcəyəm. Ərəblər sənə qalib gələcək və üç günə kimi şəhəri alacaqlar.
    Şah qıza heç nə deməyərək fikrə gedir. Sonra başını qaldırıb soruşur:
    – Mənim mehriban qızım, bəs indi tədbirin nədir?
    Zərəngiz bir qədər fikirləşdikdən sonra deyir:
    – Ata, sən bilirsən ki, mən həm rəmmal, həm də sehrkaram. İndi əmr et, üç günə kimi bir böyük gəmi düzəldilsin. Bütün lazım olan şeyləri o gəmiyə yığdır. Mən də bir sehr duası oxuyaram, qalanın içində böyük bir bulaq əmələ gələr. 
    Elə də edirlər. Bu bulağın suyu yavaş-yavaş qalxaraq şəhəri basır. Elə bu vaxt qala qapısı ərəblər tərəfindən qırılır.
    1. Qalaya daxil olan xəlifə nə görsə, yaxşıdır? Görür ki, su yavaş-yavaş qalxıb şəhəri basır. Salsal isə böyük bir gəmidə əyləşib günbatan tərəfə gedir. 2. Bir müddət sonra su böyüyüb bir dərya əmələ gətirir. 3. İndi bu dərya Göygöl adlanır. 4. Bax Göygöl bu cür əmələ gəlib. 5. Göl – dənizlə bilavasitə əlaqəsi olmayan su hövzəsidir.

1.Xalq təfəkkürünün məhsulu olan hansı nümunə su hövzələri ilə də bağlı yaradılıb?

2.Ata-babalarımız vətəni təslim etməkdənsə, suda batırmağı üstün bilmişlər fikrinin təsdiqi mətndə hansı sözlə başlayan abzaslarda öz əksini tapır?

3.Qarşısında rəqəm yazılmış cümlələrdən biri üslub cəhətdən mətnin məzmununa uyğun deyil:

4.Mətnin üslubu uyğundur:

5.Mətndəki üçüncü cümlədə ….. olduğu üçün mətn ….. üsluba aiddir. Cümləni tamamlamaq üçün uyğun ifadələr yazılmış bəndi müəyyən edin.

6.Haqqında söhbət gedən su hövzəsinin xəritədə əks olunması hansı üslubun səciyyəvi xüsusiyyətidir?

7.Zərəngizə aid atalar sözünü seçin:

8.Mətn əfsanə janrında yazılsa da, orada bir çox tarixi faktlar öz əksini tapır. Bu faktlardan bir neçəsini yazın.

9.Qibleyi-aləm ifadəsi ilə başlayan cümlədə buraxılmış durğu işarələrini bərpa et. Cümləni tələffüz formasına uyğun yazın.

10.Dəniz, göl, dağ və s. təbii hadisələr nəticəsində meydana gəlmiş coğrafi obyektlərdir. Bu baxımdan Göygölün mətndə göstərildiyi kimi yaranması ağlabatan deyil fikrinə münasibət bildirməklə mətn yazın.

Təqdim edilmiş mətni diqqətlə oxuyun və burada verilmiş məlumatlardan istifadə edərək, 11-20 saylı tapşırıqları yerinə yetirin.
                                                                                         Nobel mükafatı
Mənim Nobel mükafatımın uzun tarixçəsi var. Neçə illər adım mükafata namizədlərin sırasında çəkilirdi, amma bundan heç bir nəticə hasil olmurdu.
    1. 1963-cü ildə isə vəziyyət daha ciddi oldu. Radio bir neçə dəfə xəbər verdi ki, mənim namizədliyim Stokholmda müzakirə olunur və mən Nobel mükafatını almağa ən real namizədəm. Bax məhz onda Matilda ilə mən evimizin müdafiəsi üzrə üç nömrəli planı həyata keçirməyə başladıq. Köhnə darvazamıza iri bir qıfıl vurub ərzaq ehtiyatımızı tutduq.Mən belə vəziyyətdə karıma gələ biləcək bir neçə detektiv roman da tapdım.
Jurnalistlər o dəqiqə gəldilər, amma darvazanın qabağında dayanmalı oldular; bürüncdən düzəldilmiş əla asma qıfil maneçilik törətdi. Onlar daş hasarın başına yaquar kimi hərlənirdilər. Ümidləri nəyə idi? İsveç akademiklərinin dünyanın o başında keçirdiyi danışıqlar barədə onlara nə deyə bilərdim? Amma jurnalistlər “yumurtadan yun qırxmaq” ümidlərindən əl çəkmirdilər.
O il Sakit okeanın cənub sahillərinə bahar gec gəlmişdi. 2. Tənhalıq içində keçən günlər mənim baharı daha dərindən duymağıma səbəb oldu. Bahar gec gəlsə də, ən yaxşı libasını geyindi. Yay vaxtı bu yerlərə bir damcı da yağış düşmür, torpaq kələ-kötür, daş-kəsəkli, gilli olduğundan bircə göy ot gözə dəymir. Qışda dəniz küləkləri öz qeyzinə sərbəstlik verir, əzəmətli dalğaların duzlu köpüyünü azadlığa buraxır.
Zəhmətkeş bahar isə torpağı saysız-hesabsız çiçəklərdən toxunmuş qızılı-sarı örtüyə bürüyür. Xırdaca, amma qarşısı alınmaz qayalar çiçəkləri dövriyə alır, yamacları örtür, lap suya yaxınnaşır, yaşamaq hüquqlarını müdafyə edərək yolun düz ortasında qızıllanıb hər şeyə meydan oxuyur. Bu çiçəklər nə vaxtdır ki, torpağın altında gizli ömür sürürdülər, sanki qupquru torpaq onlardan üz çevirmişdi. Çiçəklər həmin vaxt torpağın sözünün üstündən söz deyə bilmirdi. Bütün bunların əvəzində isə indi onların əlvan genişliyinin həddi-hüdudu görünmür.
Lakin budur, artıq çiçəklər solmağa başlayır və hər yer tünd-bənövşəyi rəngə boyanır. Bahar günəşi əvvəl tutqunlaşır, sonra da qızarır. Küləyin ağzında bu gün bir rəng parlayı, sabah başqası. Sanki Yalçın təpələrdə rəngbərəng bahar bayraqları birbirini əvəz edir.Elə bil hücuma keçən qoşunlar öz döyüş bayraqlarını qaldırmağa tələsirlər.
Belə vaxtlar sahildə kaktuslar çiçəkləyir; balaca, yupyumru. Onlar And dağlarının uzaq yamaclarında səf çəkən, iynələri ox kimi biz-biz duran nəhəng kaktuslara bənzəmirlər. Mən bizim sahil kaktuslarını başdan-ayağa al-qırmızı qönçələr içində görmüşəm. Sonra bu qönçələr açılır və minlərla qırmızı çiçək dənizin köpüklü dalğalanan fonunda alovlanır.
Mənim bağımda bitən qoca aqava bətnindən öz çiçəyini –qatilini çölə tulladı.10 il ərzinda bu böyük, ətli, göyümtül-sarı bitkiboyda məni ötüb. İndi isə o çiçəkləyib ki, həyatı tərk etsin.Bir müddətdən sonra əzəmətli yarpaqlar sınıb töküləcək və aqava quruyacaq.
Ölən aqavanın ardınca başqa bir nəhəng də doğulur. Bu nəhəng bitkini başqa ölkələrdə elə də tanıyan yoxdur. Çünki o ancaq burada – bizim cənub sahillərində bitir. 

11.Oxşar məzmunda yazılan hər hansı bir əsər hansı üslubda olmalıdır?

12.Mətndə nöqtələrin yerinə hansı ifadə daha uyğundur?

13.Qarşısında rəqəm yazılmış cümlələrlə bağlı uyğunluğu müəyyən edin.
1.
2.
a. Obrazlı ifadələrdən istifadə edilməyib.
b. Bədii üsluba daha çox uyğundur.
c. İzahat şəklindədir.
d. Məcazlardan istifadə edilib.
e. Məişət üslubuna aiddir.

14.Dördüncü abzasda hansı sözlə başlayan cümlədə bütün sözlər yazıldığı kimi oxunur?

15. Mətn əsasında müəyyən etmək olar:
1. hadisənin baş verdiyi məkanı
2. müəllifin ona verilmək istənilən mükafata münasibətini
3. jurnalistlərin müəllifin evinin ətrafına nəyə görə toplaşdığınr
4. müəllifin təbiəti daha dərindən duya bilməsinin səbəbini

16.Aşağıdakı cümlələrdən hansı, aqava və kaktus bitkiləri ilə əlaqəli faktların uyğunluğunu təhlil etməyə kömək edir?

17.Mətnin giriş hissəsini ayrılıqda hansı üsluba aid etmək olar?

18.“Mənim öz ‘qala’ma sığınmağım bu gözəllikləri daha yaxından görməyimə, duğtağıta səbəb oldu” cümləsi mətnin hansı hissəsinə artırılarsa, fikirlər arasında əlaqə bərpa olunar? 

19.Beşinci abzasda “Xırdaca” sözü ilə başlayan cümlədə üslub baxımından düzəlişə ehtiyac var.Hansı cümlə doğrudur?

20.İkinci abzasın ifadəli oxusu zamanı cümlə daxilindəki hansı sözlərdən sonra fasilə tələb olunur?

21.Hansı sözlərin yazılışı orfoqrafik normalara uyğun deyil?

22.Hansı ifadəni həm sabit, həm də sərbəst söz birləşməsi kimi düşünmək olar?

23.Cümlədə feildən düzəlmiş neçə isim işlənib?
Bu il əkinlərə bol yağış düşdüyü üçün bitkilər yaxşı inkişaf edib.

24.Sinonim frazeoloji birləşmələri müəyyən edin.

25.Hansı cümlənin xəbəri düzəltmə feillə ifadə olunub?

26.Hansı nümunədə vasitəsiz nitq vasitəli nitqə düzgün çevrilmişdir?
Qaragilə deyirdi:”Nənə, aç xurcunu, ver mənim paltarımı”.

27.Hansı cümlədə isə hissəciyi feilin gələcək zamanına artırılmışdır?

28.Yazılışı ilə deyilişi fərqlənən sözləri müəyyən edin.

29.Kolorit sözünün səs tərkibi ilə bağlı səhv fikir hansıdır?

30.Hansı sözlərdə hərflərin sayı səslərin sayından çoxdur?
1. insafla 2. nəqliyyat 3. səyyad 4. neftçi 5. söhbət 6. dostyana

Read the passage and answer questions 1-10.

   Today, thousands of athletes from all over the world compete at the Olympics. But at the first modern Games, in 1896, there were only 241 athletes from fourteen countries – and all of them were men. King George I of Greece opened the Games, and the first event was the triple jump – athletes had to jump on one foot, move onto the other foot, and then jump as far as they could. An American called James Connolly won the triple jump and became the first Olympic champion of the modern era, and the first in nearly 1500 years. The winners of all forty-three events got silver medals and, like the ancient athletes, they also wore olive branches on their heads.

31.What is the passage mainly about?

32.Which statement is false according to the passage?
James Connolly…

33.Which word from the passage means ‘to be the most successful in a competition?

34.The underlined word they in the passage refers to …. 

35.Choose the correct variant.
There were only 241 athletes from … countries.

36.Write the word from the passage which is closest in meaning to the noun ‘occasion.’

37.Write one adjective from the passage which characterizes ‘medals.’

38.Complete the sentence with the words from the passage.
The winners also wore __________ on their heads.

39.When and where did the first modern Olympic Games take place?

40.How many athletes participated in the first modern Olympic Games in 1896?

Read the passage and answer questions 41-50.

Antarctica is like no other place in the world. It is unique. It is very big. It is like the United States and Australia together. Antarctica is the coldest place in the world. The temperature is sometimes -87°C. August and September are the coldest months because there is no sun. Antarctica is the highest continent. It is 10,000 feet high. Antarctica also has very strong winds. The winds sometimes blow two hundred miles an hour. It is also the driest place in the world. Antarctica is drier than the Sahara Desert! Antarctica is also empty. There are no trees, no rivers, and no cities in Antarctica. There are no land animals. Only penguins and other sea birds live there.

41.What is the passage mainly about?

42.Which of the statements are true according to the passage?
Antarctica … .
1. is like the other places in the world
2. is unique
3. is the lowest continent
4. is drier than the Sahara Desert

43.Which word from the passage means ‘with no people or things inside’?

44.The underlined word it in the passage refers  to….

45.Choose the correct answer to the question.
What are there in Antarctica?

46.Write the word from the passage which is closest in meaning to the adjective “special”.

47.Write one adjective from the passage that characterizes “winds”.

48.Complete the sentence with the words from the passage.
The winds sometimes blow ___ miles an hour.

49.Write the answer to the question using the words from the passage.
What are the coldest months in Antarctica?

50.Which of the following is NOT found in Antarctica?

51.Choose the noun-forming suffixes.

52…. poor live in … East End, but … rich live in… West End.

53.Choose the correct variant.
It is true that January is … than December.

54…. of the students are not ready for the lesson.

55.a) in b) on c) at

1. I keep my pictures … my album.
2. There are 2 stamps … the envelope.
3. I have got many friends … school.

56.Match the halves.

57.There … too many hostile reactions against the government’s proposed tax increases.

58.As soon as the reporters … to ask her questions she … her cool.

59.The story exposes them as liars.

60.Choose the correct variant.
– Jane could answer none of the questions.
-… ? I’m sorry to hear that.

61.Bölünəni 5 dəfə artırdıqda, böləni necə dəyişmək lazımdır ki, qismət 3 dəfə azalsın?

62.İki şəhərdən qarşı-qarşıya iki qatar yola düşdü. Bu yolu birinci qatar 4 saata, ikinci qatar 6 saata gedir. Qatarlar hərəkətə başlayandan 1 saat sonra onlar arasındakı məsafə bütün yolun hansı hissəsini təşkil edər?

63.Sahəsi 12 m² olan döşəməni rəngləmək üçün 5 kq boya işlətdilər. Sahəsi 18 m² olan döşəməni rəngləmək üçün neçə kq boya lazım olar?

64. |5,3-7,8| ifadəsinin qiymətini hesablayın.

65.n ədədin ədədi ortası 0,6-ya, m ədədin ədədi ortası 1-ә, (n+m) sayda ədədin ədədi ortası 0,76-ya bərabər olarsa, n+m-in ən kiçik qiymətini tapın.

66.(2x+y)² +8(2x+y)+18 ifadəsinin ən kiçik qiymətini tapın.

67.5x²-mx-8= 0 tənliyinin köklərindən biri 2-dir.Tənliyin digər kökünü tapın.

68.x² -12x+m =0 tənliyinin köklərindən biri o birindən 8 vahid böyükdür. m-i tapın.

69.13-|x|=9 tənliyinin kökləri hasilini tapın.

70.Tərəzinin bir gözündə çəkiləri bərabər olan 4 paket yağ və 100 q-lıq çəki daşı, o biri gözündə isə onları tarazlaşdıran 1 kq-lıq çəki daşı var. Bir paket yağın çəkisi nə qədərdir?

71.Şirkətin binasının 5-ci mərtəbəsində ancaq mühasib və menecerlərdən ibarət 18 nəfər işləyir. Hər bir mühasibin əmək haqqı 1100 AZN, menecerin əmək haqqı isə 900 AZN-dir. Ümumilikdə 5-ci mərtəbənin işçilərinə 17800 AZN əmək haqqı ödəndiyini bilərək, mühasiblərin sayını tapın.

72.Ədədi silsilədə a₁ +a₃ =8 və a₂*а₄ =40 olarsa, silsilənin fərqini tapın.

73.7 elementi olan çoxluğun alt çoxluqlarının sayı bu çoxluğun 5 elementli alt çoxluqlarının sayından nə qədər çoxdur?

74.AB parçası üzərində götürülmüş C nöqtəsi onu A nöqtəsindən başlayaraq 2:5 nisbətində bölür. AB parçası hər iki tərəfdən 10 sm artırılarsa, MC:CK=3:5 olar. AB parçasının uzunluğunu tapın.

75.Eni sabit olan düzxətli su kanalının bir tərəfində (A və B nöqtələrində) iki gözətçi məntəqəsi, digər tərəfində isə (C nöqtəsində) bir gözətçi məntəqəsi var. A və C arasındakı məsafə 30 m, B və C arasındakı məsafə isə 26 m-dir. A və B məntəqələri arasındakı məsafənin tam ədəd olduğunu bilərək, AB məsafəsinin ən böyük qiymətini hesablayın.

76.Xarici bucağı 120° olan ABC üçbucağında a bucağını tapın. 

77.AK = BK = BC-dir. KD = DC olarsa,  ∠DBA-ni tapın.

78.Radiusa bərabər olan vətərin uclarından çevrəyə çəkilmiş toxunanlar arasındakı kiçik bucağı tapın.

79.y=x²+bx+c funksiyasının qrafiki absis oxunu A(-2;0) və ordinat oxunu C(0;-3) nöqtəsində kəsir. b-ni tapın.

80.tga =2, tgß = 3 və a, B dərəcə ölçüsü müsbət olan iti bucaqlar olarsa, (a+B)-nın dərəcə ölçüsünü tapın.

81.lgtg1°.lgtg2°.lgtg3°…..Igtg49°.Igtg50° ifadəsinin qiymətini hesablayın.

82. $y=\sqrt{6^{x}+4^{x}}$ funksiyasının təyin oblastını tapın.

83.30 ədədi elə üç müsbət ədədin cəmi şəkilində göstərilmişdir ki, birinci ədəd ikincidən 4 dəfə böyük olmaqla bu üç ədədin hasili ən böyük olub. Bu şərti ödəyən ədədlərdən ən böyüyünü tapın.

84. $z=-\sqrt{2}-\sqrt{2}i$ kompleks ədədinin ən kiçik müsbət arqumentini tapın.

85. Heç bir üçü bir düz xətt üzərində olmayan 6 nöqtədən neçə düz xətt keçirmək olar?

86.Avtomobil sərgisində “Mercedes-Benz”, “Citroen”, “Kia”, “Porsche”, və “BMW” markalı avtomobillərdən hər birindən bir ədəd nümayiş olunur. Onlar səhnədə yan-yana neçə fərqli şəkildə düzülə bilər?

87.Qrupda müəyyən sayda eyni hüquqlu iştirakçı var.Seçilən iki iştirakçıdan birinin kapitan, digərinin onun köməkçisi olmasının mümkün hallarının sayı 56 olarsa, qrupda neçə iştirakçı var?

88.Hüseynin də iştirak etdiyi musiqi festivalında 20 iştirakçının çıxış ardıcıllığı püşkatma ilə müəyyən edilir. Püşkatma nəticəsində Hüseynin ilk 3 çıxış edən arasında olması və ya 12-ci iştirakçıdan sonra 16-cıya qədər çıxış etməsi ehtimalını hesablayın.

89.Kvadratın sahəsi 18 sm² olarsa, diaqonalını tapın.

90.Sahəsi 216 sm², katetlərinin nisbəti 3:4 olan düzbucaqlı üçbucağın hipotenuzunu tapın.