Azərbaycan Dili 4-cü sinif. Yekun Sınaq Testi – A

Aşıq sənəti Azərbaycan xalqının mədəni sərvətlərindən biri kimi əsrlərdir ki, öz aktuallığını qoruyub saxlayır. Bu sənət, qədimdən bəri xalqımızın sevincini, kədərini, mübarizəsini və arzularını ifadə edən söz və musiqi harmoniyasıdır. Aşıq sənətinin əsasını saz, söz və musiqi təşkil edir. Aşıqlar, həm musiqiçi, həm şair, həm də nəqllə məşğul olan sənətkarlardır. Onlar saz çalaraq şeirlər söyləyir, dastanlar nəql edir, məclisləri rövnəqləndirirlər. Aşıq sənəti təkcə bədii yaradıcılıq deyil, eyni zamanda folklorun, milli ənənələrin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi üçün vacib vasitədir. Aşıqlar öz yaradıcılıqları ilə xalqın tarixi yaddaşını, mənəvi dəyərlərini qoruyur və onu inkişaf etdirirlər. Azərbaycan aşıq sənətinin kökləri qədim dövrlərə gedib çıxır. Orta əsrlərdə aşıq sənəti daha da inkişaf edərək xalqın həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrildi. Aşıq Qurbarii, Aşıq Äbbas Tufarqanlı, Aşıq Ələsgər kimi sənətkarlar bu sahədə öz əbədi izlərini qoyublar. Onların
yaradıcılığı təkcə Azərbaycan daxilində deyil, bütün Türk dünyasında geniş yayılıb. Aşıq sənətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri də dastan nəql etmək bacarığıdır. Dədə Qorqud dastanlarından tutmuş “Koroğlu” kimi qəhrəmanlıq dastanlarına qədər aşıqlar bu dastanları musiqi müşayiəti ilə söyləyərək, onları xalq arasında məşhurlaşdırıblar. Bu dastanlar təkcə əyləncə deyil, eyni zamanda tariximizin və mədəniyyətimizin daşıyıcısıdır.
2009-cu ildə Azərbaycan aşıq sənəti UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilib. Bu, Azərbaycan mədəniyyətinin dünya miqyasında tanınmasının vacib addımlarından biri oldu. Aşıq sənətinin qorunması və təbliği üçün dövlət tərəfindən də müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Aşıqlar üçün festivallar, müsabiqələr təşkil olunur və bu sənət gənc nəsillər arasında populyarlaşdırılır.
Beləliklə, aşıq sənəti Azərbaycan xalqının mədəni kimliyinin mühüm bir hissəsidir. Bu sənət, xalqımızın ruhunu ifadə edən, milli dəyərlərimizi qoruyan və yaşadan bir incidir. Onu qorumaq və gələcək nəsillərə çatdırmaq hər birimizin vəzifəsidir.

1.Aşıq sənətinin UNESCO-nun QeyriMaddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edildiyi il hansıdır?

2. Aşıqlar hansı ənənəvi alət vasitəsilə ifa edirlər ?

3. Uyğunluğu müəyyən edin : 

1. Aşıq sənətinin UNESCO-ya daxil olduğu il

2. Aşıq sənətində əsas musiqi aləti

3. Aşıq sənətinin əsas xüsusiyyətlərindən biri

4. “Koroğlu” dastanım məşhurlaşdıran sənətkarları

A) Aşıqlar
B) Dastan nəql etmək
C) Saz
D) 2009

4. Aşıq sənətinin qorunması üçün aşağıdakılardan hansı həyata keçirilir?

5. Aşıq sənətinin tanınmış nümayəndələrindən biri kimdir?

6. Mətnə aid doğru olanları seçin :

1. Aşıq sənəti təkcə musiqi yox, həm də şeir və dastan nəql etmə sənətidir.

2. UNESCO aşıq sənətini 2010-cu ildə Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil etmişdir.

3. Aşıq sənəti xalqımızın milli kimliyinin əsas daşıyıcılarından biridir.

4. Aşıqlar dastanları yalnız şifahi şəkildə nəql edirlər, musiqi ifa etməzlər.

5. Aşıq Qurbani və Aşıq Ələsgər kimi sənətkarlar təkcə Azərbaycanda deyil,
bütün Türk dünyasında tanınır.

6.Aşıqlar yalnız musiqiçi və şairdir, dastan nəql etməklə məşğul olmurlar.

7. Niyə aşıq sənəti Azərbaycan xalqı üçün milli kimliyin bir hissəsi hesab olunur?

8. Aşıq sənəti xalq dastanlarının geniş yayılmasında necə rol oynayır?

9. Mətndə hansı aşığın adı çəkilmir ?

10. Aşıq sənəti əsasən hansı coğrafi bölgələrdə yayılıb?

11. Aşıq sənətinin qorunması üçün festivallar təşkil olunur, çünki:

12. Hansı xüsusiyyət Aşıq sənətinə aid deyil?

13. Hansı cümlədə antonim olan sözlər işlənmişdir ?

14. Xəbəri frazeoloji birləşmə ilə ifadə olunmuş cümləni seçin :

15. Ancaq sadə sözlərdən ibarət olan cümləni göstərin :

MEŞƏ MACƏRASI
Əli, Aysel, Murad və Zəkiyə dörd dost hər zaman birlikdə vaxt keçirməyi çox sevirdilər.Yaz aylarında boş vaxtlarım daha çox parkda keçirərdilər. Bir gün onlar parkda oyun oynayarkən:Əli hava haqqında məlumata baxdı və dedi: “Bazar günü hava çox gözəl olacaq.” Bütün uşaqlar çox sevinərək, həmin günləri meşəyə getməyə qərar verdilər.
Evə gedərkən dostlar ailələrinə xəbər verərək, çox uzağa getməyəcəklərini bildirərək icazə aldılar. Onlar yaxınlıqdakı meşəyə doğru yola düşdülər.Meşədə müxtəlif ağaclar, bitkilər və heyvanlar ilə qarşılaşdıqca, daha çox maraqlanırdılar. Lakin birdən-birə, göyü qara buludlar bürüdü və şimşək çaxmağa başladı.
Əli dərhal uşaqlara xəbərdarlıq etdi:”Görünür, hava çox dəyişəcək. Yağış hər an yağa bilər, buna görə də diqqətli olmalıyıq.”Təbiətdəki bu dəyişikliklər uşaqları narahat etməyə başladı. Həmin anda Aysel,dostlarına dönərək,
“Bir-biıimizi itirəriksə, yönümüzü tapmaq çox çətin olacaq,” -dedi. Onlar birbirilərinə yaxın olmaq üçün əllərini tutdular.Uşaqlar bir-birinin ardınca getməyə başladı.Muradın atası ona hər ehtimala qarşı çantasına kompas qoymuşdu.Murad dərhal çantasından kompası çıxarıb dostlarına göstərdi.
di. Lakin o, Coğrafiya dərsində cəhətlərmövzusunu keçməmişdi və kompasın nccə işlədiyini bilmirdi. “Bəs bu kompas hansı istiqaməti göstərir?” deyə soruşdu. Aysel dərhal cavab verdi: “Rəngli tərəf şimalı göstərir.” Muradın bundan sonra nə edəcəyini düşünməsi lazım idi. Çünki onlar cənub istiqamətindən gəlmişdilər,deməli, kompasın göstərdiyi istiqamətə doğru getmək lazım idi. Onlar cəsarətlə irəlilədilər.Bir müddət sonra, meşənin dərinliklərinə getdikcə qarşılarına geniş bir çay çıxdı. Bu çayı keçmək çətin olacaqdı, amma uşaqlar qorxmadılar.
Murad çox narahat görünürdü.Bir az düşünəndən sonra, Murad dedi: “Bəlkə də bu çayın üstündən keçə biləcəyimiz bir körpü vardır.”Uşaqlar çayın ətrafını axtarmağa başladılar və birdən gözlərinə körpü sataşdı. Körpüyə çatdıqda,
hər biri bir-birinə kömək edərək çayı keçdi.Gecə düşmək üzrə idi və uşaqlar artıq yorulmağa başlamışdılar.
Lakin kompasın və bir-birlərinə göstərdikləri dəstək sayəsində meşənin çıxışına çatdılar. Əli, Aysel, Murad və Zəkiyə artıq bir daha təbiətə gəzintiyə çıxarkən ehtiyatlı olmağı öyrənmişdilər. Bu təcrübə onlara hər zaman
hazırlıqlı olmağın nə qədər vacib olduğunu göstərdi. Meşədən çıxıb evlərinə doğru gedərkən, birbirlərinə gülümsəyərək, bir daha belə gözəl bir macəra yaşamaq arzusunu paylaşdılar.

16. Hekayədə uşaqların nəyi tapmaları onlara kömək etdi?

17. Uşaqlar hansı məqsədlə meşəyə getdilər?

18. Mətndə neçə uşağın adı çəkilir ?

19. “Görünür, hava çox dəyişəcək. Yağış hər an yağa bilər.” Hava haqqında xəbərdarlığı kim etdi ?

20. Murad kompası çıxardıqda, Aysel ona izah etdi ki,