Azərbaycan dili və Ədəbiyyat 11-ci sinif. Olimpiada – A

1. Səhv fikirləri müəyyən edin.

1. Mübtədanın əlavəsi aid olduğu cümlə üzvü ilə eyni şəxsdə deyilsə, xəbərlə uzlaşır.
2. Zərflik mübtəda ilə yanaşma əlaqəsində ola bilər.
3. “Oyunçuların çoxu” söz birləşməsi cümlədə mübtəda olarsa, xəbər cəmdə işlənməlidir.
4. Xəbər bütün cümlə üzvləri ilə əlaqəyə girə bilir.
5. Tamamlıq sintaktik əlaqədə həm əsas, həm də asılı tərəf ola bilər.

2.Hansı şəxs əvəzliyindən dörd müxtəlif nitq hissəsi düzəltmək mümkündür? (isim, sifət, zərf, feil)

3.Fikirlərdən biri doğrudur.

4.Tarixən mənfi, indi isə müsbət semantikalı (mənalı) sözü müəyyən edin.

5.“Xülasə, qardaşımla mən bircə dəqiqə səhərəcən yatmayıb atamı gözlədik.”– cümləsində neçə fərqli nitq hissəsinə aid söz var?

6.“Mənim dərsini oxumayan, dərsə gecikən, deyilənlərə qulaq asmayan şagirdlərdən heç xoşum gəlmir”. Cümləsinin sintaktik təhlilini müəyyən edin.

7.Mübtədası olmayan hansı cümlədə iki cümlə üzvü həm əsas, həm də asılı tərəfdir?

8.Sözlərdən birinin leksik mənası yanlış göstərilib.

9.“Dünən mənə dediyin bütün sözlərin doğru olduğu hər kəsə aydındır” – sadə cümləsini mürəkkəb cümləyə çevirsək aşağıdakı hansı cümlə ilə eyni növ alınar?

10.Komponentlərindən biri sadə, digəri isə mürəkkəb cümlədən ibarət olan tabeli mürəkkəb cümlə hansıdır?

11.“Tez-tez” zərfi cümlənin birində fərqli mənada işlənib.

12.“Yağış yağanda pəncərədən həyəti seyr etmək xoşuma gəlir.” – nümunəsi ilə cümlə üzvləri baxımından eyni olan bəndi müəyyən edin.

13.“Hər ikisi “Böyük dayaq” əsərini böyük düşüncə tərzi ilə tədqiq etmişdilər.” – cümləsində ədəbi dilin hansı normaları pozulmuşdur?

14.Sözdüzəldici şəkilçilərin bunlardan birinin formalaşmasında rolu yoxdur.

15.Hansı cümlədə ümumi ismin xüsusi ismə keçməsinə aid nümunə yoxdur?

16.İki ədəbi növdə yazan sənətkarları müəyyən edin.

1. S.Vurğun.   2. N.Gəncəvi.   3. Ş.Xətai.   4. M.F.Axunzadə.   5. H.Cavid.   6. Q.Zakir.

17.İlk əsərini dramatik növdə yazdığı məlum olan sənətkarları seçin.

1. H.Cavid.   2. Ə.Haqverdiyev.   3. M.F.Axundzadə.   4. C.Məmmədquluzadə.   5. İ.Əfəndiyev.

18.–”Ana, mən sənin yanında müqəssirəm. Mənim günahımdan keç. Dünən səni incitdim”. C. Məmmədquluzadənin “Anamın kitabı” dramından verilmiş nümunə hansı obraza məxsusdur?

19.Türk ordusu daim basaraq ölkələr almış, Ən sonda siyasətdə basılmış da bunalmış. H.Cavidin “İblis” faciəsindən nümunəni davam etdirin və kimin dilindən deyildiyini müəyyən edin.

20.C. Məmmədquluzadənin “Anamın kitabı” əsərindən verilmiş fikirlərin hansı surətlərə məxsus olduğunu müəyyənləşdirin.

21.Məntiqi ardıcıllığı tamamlayın.

Təcnis, dodaqdəyməz, …

22. Laçın yatağıdır, bizim məkanlar,
      Yavaş-yavaş gedin, səsiniz anlar.
      Qorxuram toxuna ötən zamanlar,
      Sürbəniz dağılıb çaşa, durnalar.
Q. Zakirin “Durnalar” qoşmasından verilmiş nümunədə şair təhlükədən yayınmaq üçün nədən istifadə edib və “sürbə” sözünün mənası nədir?

23.Aşağıdakı ədəbi hadisələrdən biri mənzum faciə janrından əvvəl, Ə.Haqverdiyevin “Pəri Cadu” əsərindən sonraya aiddir.

24.Bu janrlardan birini ədəbiyyatımıza M.Ə.Sabir gətirməmişdir.

25.C.Cabbarlının “Oqtay Eloğlu” əsərində sürgündən qayıdan Oqtayı səhnəyə qayıtmağa məcbur edən nə oldu?

26.İsmin hansı hal(lar)ı haqqında verilmiş fikirlər səhvdir?

1. Adlıq hallı isimlər cümlədə tamamlıq vəzifəsində işlənə bilər.
2. Mənsubiyyət şəkilçisi söz yiyəlik hallı söz olmadan cümlədə işlənə bilsə də, yiyəlik hallı söz mənsubiyyət şəkilçili söz olmadan cümlədə işlənə bilməz.
3. Yönlük hal şəkilçisi qəbul etmiş bir söz həm məkan, həm də obyekt kimi çıxış edə bilər.
4. Saitlə bitən sözə təsirlik hal şəkilçisi artırıldıqda həmin sözü iki müxtəlif şəxsdə düşünmək olar.
5. Çıxışlıq hallı sözlər zaman mənalı qoşmalarla işlənmədən də zaman zərfliyi ola bilər.

27.Yanlış fikri müəyyən edin.

28.Hansı əvəzliklərlə bağlı hər iki fikir doğrudur?

29.Hansı sual cümləsini söz-cümlə ilə cavablandırmaq olar?

30.Verilmiş nümunə ilə bağlı doğru fikri müəyyən edin.

Dayım burda yox idi − cavanları başına yığıb Qaradolaqlar obasına toya getmişdi, yoxsa selbasarlıların qabağında durardı. Səkinə nənə kişi kimi gurultulu səslə onlara tərəf qışqırdı:
− Ehey, ey selbasarlılar, cahıllar obada yoxdur, ona görə kişiləşmisiz? (İ.Əfəndiyev)

31.Birində tərəflər arasında məna bağlılığı yoxdur.

32.Mətndə nömrələnmiş cümlələrdən hansı fikrin məntiqi ardıcıllığını pozur?

I. O, həyatı yaşayaraq öyrənmiş bir yazıçı idi.

II. Təcrübələrini və müşahidələrini hər kəslə bölüşərdi.

III. Müstəqil şəkildə öyrəndiyi üç xarici dildə yüksək səviyyədə danışa bilirdi.

IV. Müəllim kimi fəaliyyət göstərmiş, siyasətlə məşğul olmuş, ölkəsində və xaricdə bir çox yerə səyahət etmişdi.

V. Bəzi roman və hekayələri ölümündən sonra nəşr olunmuşdu.

VI. Gəzdiyi, gördüyü yerlərin rəngarəngliyini böyük ustalıqla əsərlərində əks etdirmişdi.

33.M.Şəhriyarın “Heydərbabaya salam” poeması ilə bağlı hansı fikirlər yanlışdır?

1. Xalq adət-ənənələrinə geniş yer verilməsi keçmişlə gələcək arasında mənəvi körpü qurmaq ideyası ilə bağlıdır.
2. Şair Heydərbaba dağına vətənin rəmzi, uşaqlıq xatirələrinin şahidi kimi üz tutur.
3. Heydərbaba dağının dili ilə: Bala, gəldin? Niyə belə gec gəldin? − deyilir.
4. Müəllif Heydərbaba dağı ilə, dağ da müəlliflə danışır.
5. “Mərdə şirin, namərdə çox acı”, “məzlumların haqqı üstə əsən” Mirmustafa obrazı xatırlanır.

34.C.Məmmədquluzadənin “Anamın kitabı” əsərindən verilmiş cümlələr hansı variantda ardıcıllıqla düzülmüşdür?

1. O ki qaldı küsuf dərsləri, bəli, həqdir, bir altı ay da küsuf dərsləri təhsil olunmalıdır.
2. Biz də yoldaşlarımıznan oturmuşduq kəklik təpəsinin yamacında, qoyunlara baxırdıq.
3. Amma mənim qanacağıma görə sizin kitabınızda olan məlumat məhz Yevropa və Rusiya mənbəyindən əxz olunmuşdur.
4. Xub, bunlar cəmisi rus lüğətləridir. Bunlardan bizim üçün bir mətləb hasil olmadı.
5. Burada hamınız bir yerdə yazılmısınız, qoymanam ayrılasınız.
6. İkinci sinifdə ədəbiyyat dərsləri nəhayət çətinləşib və bizim öz milli Azərbaycan dilimiz bilmərrə nəzərdən salınıb.

35.Verilənlərdən hansılar “Koroğlu” dastanının eyni qoluna aiddir?

I. Bu qolda Koroğlu “Həmzənin Qıratı qaçırması” qoluna işarə edir.
II. Koroğlu özünü aşıq və tacir kimi tanıdır.
III. Həm Xoca Əziz, həm Aşıq Cünun xəbər gətirir.
IV. Koroğlunun Ələmqulu xanın yanından qayıtdığı və səfərə çıxmadığı məlum olur.
V. Koroğlunun dilindən “Borclu borclunun sağlığını istər” cümləsi deyilir.

36.Hansı ədəbi hadisələr ilk komediyanın və ilk tragikomediyanın yaranması arasındakı dövrdə baş verir?

1. Ana dilində nəsrlə hekayə janrının yazılması
2. İlk mənzum dramın yazılması.
3. Satirik poeziyanın təşəkkül tapması
4. Tənqidi realizm ədəbi cərəyanının formalaşması
5. Mənzum faciənin əsasının qoyulması

37.Azərbaycan şifahi xalq yaradıcılığı ilə bağlı verilənlərdən səhv olanları müəyyənləşdirin.

1. “Səməndər quşu” əfsanəsində oda inam, quşa tapınma motivləri öz əksini tapıb.
2. Heyvan və quş adları ilə bağlı əfsanələr zoonimik, yer adları ilə bağlı əfsanələr etnonimik, səma cisimləri haqqında əfsanələr kosmoqonik əfsanələr adlanır.
3. Rəvayətlər tarixən baş vermiş, bu və ya digər şəxsiyyətlə bağlı olan real həyat hadisələri zəminində yaranır.
4. Tapmacalarda əşyanın məcazi təsviri, onun səciyyəvi əlamətlərinin təqdimi əsas yer tutur.
5. Oxşamalar yumoristik məzmuna malik olub, uşaqların nitqinin, tələffüzünün inkişafına kömək edir.
6. “Qanadlı sözlər” dedikdə, əsasən, atalar sözü və məsəllər nəzərdə tutulur.
7. “Qodu-qodu” il quraqlıq keçəndə yağışçağırma mərasimində ifa edilən nəğmədir.

38.Biri Q.Zakirin yaradıcılığına aid edilə bilməz.

39.M.P.Vaqifin yaradıcılığı ilə bağlı yanlış olan fikri müəyyənləşdirin.

40.Eyni bəhrdə yazılmış əsərləri qruplaşdırın.

1. “Neylərdin, ilahi” (M.Ə.Sabir)
2. “Məni candan usandırdı” (M.Füzuli)
3. “Guş qıl” (S.Ə.Şirvani)
4. “Türkün nəğməsi” (M.Hadi)
5. “Söz” (M.Füzuli)